Selimiye Camisi Ana Kubbesini Değiştirmeyi

Israrla İsteyen Heyet Üyeleri

Prof. Dr. Osman İnci

17.12.2025

Selimiye Camisi, ibadete açılışından bugüne geçen 450 yılda birçok restorasyon geçirmiştir. Yapıldığı dönemden bugüne kadar geçirdiği restorasyon katmanları ile adeta Osmanlı Mimarlık tarihi belgesidir. Nitekim 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası listesinde onurlu yerini aldı. Artık yapılacak restorasyon, rekonstrüksiyon ve restitüsyon müdahalelerinin sınırını belirleyen UNESCO/Dünya Mirası Uygulama Rehberine, ICOMOS koşullarına, Uluslararası Sözleşmelere, Viyana Tüzüğüne ve 660 sayılı Kültür Varlıklarını bakım ve onarım ilkelerine  de uygunluk gözetilmelidir. Bunlar yalnızca Selimiye Camisi için değil, diğer tüm kültürel, anıtsal yapılarımıza yapılacak müdahaleler için de geçerlidir.

Selimiye son restorasyonda “Camii Ana Kubbe Kalemişleri” 19.06.2023’te, Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu onaylandıktan ve restorasyon çalışması  başlandıktan sonra hattat, duvar süslemeci ve mimarlardan oluşan bir grup itiraz etmiş; ancak karar değişmemiştir. Kendilerini “Selimiye Tespit ve Tahkik Heyeti” olarak adlandıran bu grup Fatih Sultan Mehmet Vakfı Üniversitesinden 29.09.2023 tarihinde resmi yetki almış! Bu ne yetkisi, neyin yetkisi? Bu üniversitenin böyle bir görevi mi var! Bu sorular artırılabilir; ancak yanıt verileceğini ummuyor ve beklemiyorum.

Bu heyetin ana kubbe değiştirilsin, “16. Yüzyıl kalemişi” olsun, dönemine uygun olsun önerisi, Bilim Kurulunca birkaç kez reddedilmiş. Ellerinde belge olmadığı gibi, öneri bilimsel de bulunmamış. İlk kurul onaylı proje Aralık 2024’te tamamlanmıştır. Ancak Ocak 2025 tarihinde, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü kararını iptal etmiş ve böylece yeni proje süreci başlamış. Sonuç olarak bitirilen ana kubbe kalemişleri tamamen kazınacak ve bu grubun “böyle olabilir” anlayışı ile çizdiği yeni bir kubbe yapılacak. Edirne İdare Mahkemesi, İstanbul’da yaşayan bir kişinin yaptığı başvuru sonrası, önce geçici, sonra kalıcı olarak yürütmeyi durdurma kararı vermiştir. Yargı süreci devam etmekte.

Bir yıl önce bitmiş restorasyonu sildirmek, kazıtmak isteyen, caminin bir yıldır kapalı kalmasına neden olan ve bitirilen projeyi değiştirmek için çok yoğun çaba harcayan heyet üyeleri kimlerdi? Bitirilen restorasyonu değiştirecek düzeyde güç nerden geliyor? Heyetin etkin üyelerinin özgeçmişleri ve ulaşıma açık bilgiler de şöyle:

Heyet Başkanı Uğur Derman: “Kubbealtı Vakfı” resmi sitesinde ve diğer bazı kurumların sayfasında isminin önüne Prof. (hc) getirilmiş. HC (Honorius Causa) onursal ünvandır. Üniversite senatoları tarafından verilir, “Fahri Doktora” demektir. Genelde Dr. (hc) verilir, genellikle bilim, sanat, edebiyat, siyaset, iş dünyası gibi alanlarda önemli başarıları olan kişilere takdim edilir, semboliktir. Resmi bir derece yerine onursal bir nişandır. İsim önünde kullanılmaz. Yasada, akademik gelenekte ve akademik kültürde böyle bir şey yoktur. Fahri (Onursal) doktora verilen binlerce kişi var; ama kimse isminin önüne Dr. (hc) ünvan olarak yazmaz. Örneğin Sakıp Sabancı’ya 2002 yılına kadar ikisi yurtdışında, 10 tanesi yurt içinde, 12 fahri doktora ünvanı verilmiştir; ama hiç isminin önüne Dr. (hc) Sakıp Sabancı yazıldığını görmedim.

Yaklaşık 45 yılda isminin önüne Prof. (hc) yazan iki kişi gördüm. Birisi İstanbulda muayenehanesi de olan bir doçentti. Bulgaristan’da Prof. (hc) ünvan vermişler. Doçent ise Prof. Dr. olarak kart bastırmıştı, Dernek Etik Kurulu’na şikâyet edildi, oldukça ağır bir yazı ile uyarıldı ve sildi. Medipol Üniversitesi daha da ileri gitmiş, kendini aşmış ve Prof. Dr. yazmış. Uğur Derman Bey, eczacılık okumuş ve yıllarca eczacı olarak çalışmış, yüksek lisans ve doktorası yoktur. Hat sanatı açısından da ustalar yanında bulunmuş, “Alaylı” görülüyor. Ancak bazı üniversitelerde ders vermiş!

Uğur Derman şöyle söylüyor: “Edirne’de kendisine Hattan denmeyecek seviyede olan” yerel kişiler camiyi hatlarla doldurmuş, bu kendisini çok rahatsız etmiş. Mevcut hatların sanatsal ve tarihi değeri yokmuş.

2010 UNESCO Yaşayan Kültür Hazinesi Ödülü sahibi.

2009 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödüllü.

Heyet Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Sadettin Ökten: İnşaat Mühendisi, İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesine asistan olarak girmiş. Doktora ve Doçentlik sonrası, Mimar Sinan Üniversitesi Profesör ünvanlı. Son olarak Sabahattin Zaim Üniversitesinde ders vermekte. Mevcut durumu savunanların, Selimiye’ye “Seküler ve modernist bir zihinle” baktığını, oysa Selimiye’nin “Mescid-i Nebevi’nin Edirne’deki iz düşümü” ve “Tevhidin ve Sünnetin sembolü” olduğunu söyleyerek kubbe kalemişlerinin “edepli şekilde kaldırılması icap ettiğini” açıklamış.

2020 Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü sahibi

Nakkaş ve “Yüksek” Mimar Semih İrteş: Hazırlanan yeni projede, Selimiye’nin yarım kubbelerinde bulunan özgün 16. Yüzyıl nakışlarının esas alındığını, orantılı şekilde büyütüldüğünü paylaşmış. “Dönemine” uygun restore edilmeliymiş.

2015 UNESCO Yaşayan insan Hazineleri ulusal envanterine girmiştir.

Bu üç üyeden ikisi Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük ödülü sahibi. Yine iki kişi UNESCO Yaşayan Kültür Hazinesi ödüllü. Şaşırtıcı olanı UNESCO Yaşayan Kültür Hazinesi Ödülü sahibi iki kişi, UNESCO korumacılık ve restorasyon ilkelerine, Venedik Tüzüğüne, 660 sayılı Taşınmaz Kültür Varlıklarını Gruplandırılması, Bakım ve Onarımı ilkelerine neden uymuyorlar?

16. Yüzyıla dönüş iddiası belgeye değil, yoruma dayalı. Oysa uzmanlar, mevcut kalemişi ve süslemelerin en az iki asırdır olduğunu yazıyorlar. Venedik Tüzüğü, restorasyonun anayasası kabul edilir. Tüzük “Tahmine dayalı herhangi bir müdahale yapılmamalı” der. Kubbede görülen desenler yapının tarihi belleği olarak yorumlanır. Her onarım, farklı zamanların teknik ve ruhunu taşır. Selimiye kubbesindeki katman, iki asırlık tarihi belgedir. Birileri istiyor diye birkaç asırlık geçmiş silinemez ve kazınamaz. Restorasyon ve koruma bilimi ilkeleri esastır.

Rektör Kimdir?

                                                                                    Prof. Dr. Osman İnci

                                                              Trakya Üniversitesi Eski Rektörü

16.12.2025

Rektör bilimi ve bilgiyi temsil eder. Üniversitenin akademik ve yönetsel başkanıdır. Üniversite Rektörlüğü sıradan bir görev değildir. Bilimsel olarak gelişmiş ülkelerde Rektör adeta bir anıt gibidir: Giydiği elbise, taktığı nişan, madalya ve diğer simgelerle, duruş ve tavırları ile oldukça etkileyicidir. Giydiği cübbenin verdiği muhteşemlik bilgi, görgü ve deneyimi, bilimsel olgunluğu yansıtır. Rektör bilginin gücünü ortama yansıtır.

Üniversiteler inşa edilmiş akıl ve bilimdir. Bilim en yüce değerdir. Rektörün temsil ettiği bu kurumlarda kararlar üniversite değerlerine uygun verilir. Burada tüm değerler bilimin gereklerine uygundur. Bilgeliğin mabedi bu kurumlara son yıllarda atanan rektörler, kurumların ruhunu erittiler. Türk Üniversiteleri, Cumhuriyet döneminde hiç bu düzeyde yavanlaşmamıştı.  Akademik değerler (özerklik ve özgürlük, liyakat, etik, kalite, bilimsellik, vb.) dumura uğradı. Üniversite yöneticilerinde söz bir yana; yazının, imzanın dahi hükmü kalmadı. İstanbul Üniversitesi bu düzeyde yere çakılmamıştı.

İstanbul Üniversitesi Rektörleri;

Darülfünun 31 Temmuz 1933’te kapatıldı ve 1 Ağustos 1933’te İstanbul Üniversitesi kuruldu. İstanbul Üniversitesi 1933 Kasım ayında Türkiye’de “ilk ve tek üniversite” olarak eğitim vermeye başladı. Bugüne kadar 20 rektör görev yapmıştır. Aralarında bizlere rol model olan değerli hocalarım da vardı. Üniversite değerlerine yönelik siyasi, hukuksuz ve otoriter dış girişimlere asla izin vermediler. Bilim tarihine geçen sayın rektörlerimizden bazılarını şöyle anımsatabilirim.

İstanbul Üniversitesi 1934 Rektörü Prof. Dr. Cemil Birsel, Ankara Hukuk Fakültesi Kurucu Dekanıdır. Darülfünundan çağdaş üniversiteye geçişi sağlayan aydın insandı.

Prof. Dr. Sıddık Sami Onar, 28 Ekim 1960 tarihinde 147 öğretim üyesinin, üniversite yönetimlerinin bilgisi olmadan Milli Birlik Komitesi tarafından atılmasını protesto amaçlı istifa etti. Karar iptal edildi ve öğretim üyelerinin geri dönüşü sağlandı. Prof. Dr. Sıddık Sami Onar, üniversite değerlerini korurken polisler tarafından tartaklandı, başından yaralandı, zorla karakola götürüldü. Olaylar sonrası telefon ile arayan dönemin Başbakanıyla görüşmedi.

Rektör Prof. Dr. Ekrem Şerif Egeli, rektör odasına giren öğrencileri ayakta karşıladı, yer gösterdi, dileklerini sordu ve notlar aldı. Öğrenciler Egeli’yi giderken makam arabasından çıkarmış ve “İstifa et, söz ver, bırakmayız…” diye bağırmışlar, arabasının lastiklerini indirmişler. Egeli çağırdığı bir başka araba ile ayrılmış öğrencilere soruşturma açmamıştı.

Rektörlerden Prof. Dr. Haluk Alp, Prof. Dr. Cavit Orhan Tütengil’in cenaze töreninde yaptığı konuşmada: “İstanbul Üniversitesi üst üste gelen acıların idraki içinde susuyorsa yüceliğinden susuyor. Bu suskunluğumuz karanlık düşünceler içinde olanları ürpertsin…” dedi. Başbakan ile saatinde görüşme sağlanmadığı için başbakanlığı terk ederken “ Prof. Dr. Haluk Alp olarak belki birkaç dakika daha beklerdim; ama İstanbul Üniversitesi Rektörü Haluk Alp olarak beklemem” dedi.

YÖK’de hükümet üyesi sayısını arttırmak amaçlı yasa tasarısı hazırlayan Milli Eğitim Bakanına, Rektör Prof. Dr. Bülent Berkarda’nın yanıtı tarihseldir: “Sayın bakan bizleri davet ettiniz. Gündemi burada öğreniyoruz. YÖK yasası değişikliği konusunda, YÖK’e ve bize yazılı bilgi gelmedi. Bu tavrınızı kabul etmiyoruz, görüşümüzü bildiririz, kararımız budur” dedi.

Rektör Prof. Dr. Kemal Alemdaroğlu, Ergenekon Kumpas davasında 15 yıl 8 aya mahkûm edildi, 5 Ağustos 2013 günü mahkeme salonunda teslim oldu, 7 ay 6 gün Silivri’de yattı. 6 yıl yurtdışı yasağı uygulandı, çizgisinden asla ödün vermedi. Diğer rektörler de çoğunlukla kurumun itibarını korumuştur.

Görevde olan rektör kendi imzasını inkâr etmiştir. Rektör Prof. Dr. Osman Bülent Zülfikar bir diplomanın sahte olduğu savına karşın 27 Ekim 2024 tarihinde yazdığı raporda konunun üniversiteyi ve fakülteyi ilgilendirmediğini bildirmiş ve altına imza atmış. Ayrıca üniversitenin yine ilgili kişinin diploması konusunda, 24.03.2020 tarihinde yazılan yazısında da işlemlerin, yasa ve yönetmeliklere uygun olduğu belgelerle ortaya konmuştur.

Anayasa Mahkemesi’nin bu konuda 2023 yılında vermiş olduğu karara karşın, İstanbul Üniversitesi 31 yıl önce verdiği, ilgili kişi ile birlikte 27 kişinin diplomasını iptal etmiştir. Anayasa Mahkemesi kararlarına da uymayan İstanbul Üniversitesi Rektörü ve Üniversite Yönetim Kurulu tamamen teslim olmuştur. Rektör 5 ay önce attığı imzayı inkâr etmiştir. Böylece 572 yıllık üniversitenin, ulusal ve uluslararası  saygınlığını ve güvenirliğini de bitirdiler.

 Selimiye’nin  “Üstün Evrensel Değer” Kimliği Korunmalı

Prof. Dr. Osman İnci

Ülkemizde tarihi ve doğal değerlerin korunması giderek zorlaşmakta, bütüncül ve etkin olmayan yaklaşımların yarattığı sorunlar artarak devam etmekte. Korumacılık eğitimi de veren bilim insanları: “Doğal ve kültürel mirasın korunması ve yönetiminde önemli bir planlama aracı haline gelen alan yönetiminin, koruma mevzuatımızda ve uygulamalarında yerini alması…”  ilkesine uygun tutum ve davranış sergilenmesini beklemekte. Zira tarihsel geçmişinde UNESCO “Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına dair sözleşme” 17 Ekim-21 Kasım 1972 tarihleri arasında yapılan 17. toplantıda temel ilkeler karara bağlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti 14.04.1982 tarih ve 2658 sayılı kanunla bu sözleşmeye katılmış ve 14.02.1983 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bu sözleşmede; “Kültürel ve doğal mirasın herhangi bir parçasının bozulması veya yok olması durumunu, bütün dünya milletlerinin mirası için zararlı bir yoksullaşma teşkil eder. Tüm insanlığın dünya mirasının bir parçası olarak muhafazasının gerektiğini göz önünde tutarak, istisnai evrensel değerdeki kültürel ve doğal mirasın korunmasına iştirakin, bütün milletlerarası camianın ödevi olduğunu göz önünde tutarak…” şeklinde tanımlar. Sonuç olarak; doğal ve kültürel değerler, sınırları içinde bulunduğu ülkenin olmakla birlikte tüm insanlığın da değeridir. Kültürel ve doğal mirasın tanımı; ulusal ve uluslararası korunması, uluslararası yardım koşulları, eğitim programları sözleşme ile belirlenmiştir.

Uluslararası alanda üye devletler, alanın korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması konusunda sorumluluk altındadır. Eserin, alanın ‘Üstün Evrensel Değerinin’ kaybolması durumunda, alan ‘UNESCO Dünya Mirası listesinden’ tamamen çıkarılabilir.

Kültürel Miras tanımında:

Anıtlar: Tarihi, sanat veya bilim açısından istisnai evrensel değerdeki mimari eserler,

Yapı Toplulukları: Mimarileri, uyumlulukları veya arazi üzerindeki yerleri nedeniyle; tarih, sanat veya bilim açısından istisnai evrensel değere sahip, ayrı veya birleşik yapı toplulukları.

Sözleşmenin 3. maddesinde ise, yukarıda 1. ve 2. maddelerde belirlenen ve kendi toprakları üzerinde bulunan çeşitli varlıkları saptayıp belirlemek, bu sözleşmeye taraf olan her devlete ait bir sorumluluktur.

Türkiye Cumhuriyeti, UNESCO’nun (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu) kurucu 20 üyesinden birisidir. Kuruluş sözleşmesini 16 Kasım 1945 yılında, Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel imzalamıştır.

Ülkemizde; UNESCO Dünya Mirası listesinde 21, geçici listede ise 84 kültürel ve doğal eser bulunmaktadır. Ayrıca Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde 32 değerimiz yer almakta.

Mimar Sinan’ın ustalık eseri Selimiye Camii ve Külliyesi, 2011 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alınmıştır. Bu eser, estetik ve teknik işçilik açısından kusursuz kabul edilmiş, tüm dünyaca mimari harika olarak tanımlanmaktadır.

UNESCO Dünya Mirası listesine girebilmek için; söz konusu alanların, üstün evrensel değer taşıması ve belirlenen 10 seçim kriterinden en az bir tanesini taşıması gereklidir. Selimiye Camii: “İnsan yaratıcı dehasının bir başyapıtını temsil etmek. İnsanlık tarihinde önemli bir aşamayı/aşamaları gösteren bir yapı, mimari veya teknolojik topluluk veya manzara türünün olağanüstü bir örneği olmak” nitelikleri ile listeye girmiştir. Selimiye yalnız bizim değil, tüm dünyanın kültürel mirasıdır. Korunması ve geleceğe taşınması; artık yalnızca bizim değil, tüm insanlığın sorumluluğundadır. Restorasyonu ve rekonstrüksiyonu; uluslararası ilkelere, tüzük ve kurallara uygun olması zorunluluktur.

UNESCO Selimiye Cami’nin ‘Üstün Evrensel Değer’ kapsamında korunmasını zorunlu kılmakta. Bunun için:

1. Özgünlük (Bir kültür varlığının tasarımı, işçiliği, malzemesi, kullanımı, konumu ve çevresi, geleneksel teknikler gibi niteliklerin doğruluk ve güvenirliği esastır.)
2. Bütünlük (Gerekli tüm niteliklerin varlığını sürdürmesi, yapının fiziksel ve işlevsel bütünlüğünün bozulmamış olması) ölçütleri gözetilmeli.

Bu bağlamda önceden miras etki değerlendirmesi ve çevresel etki değerlendirmesi yapılması, sonuçların UNESCO Dünya Mirası Merkezi ile paylaşılması öngörülmektedir. Sonuç olarak, uluslararası denetim yükümlülüğü vardır.

Yapımı yedi yıl süren Selimiye Camisi, 27 Kasım 1574’te ibadete açılmıştır. Günümüze kadar 1752 depremi dahil çeşitli nedenlerle restorasyonlar geçirmiştir. Son olarak 1985’te bir restorasyon daha geçirmiştir. Selimiye Camisi restorasyonu amaçlı son proje uygulanmaya başlanırken; ana kubbede kalem işleri ve motifler kazınarak, yerine ‘16. yüzyıl’ motifleri ile yeni kalemişi ve süslemeler yapılması, “Selimiye Camii Tespit ve Tahkik Heyeti” isimli ekip önerisi ile birkaç kez reddedildi. Son olarak öneriyi, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kuruluna götürdüler ve kabul edildi. Yüksek Kurul, Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Kurulunun ret kararlarını iptal etti ve yeni süreç başladı.

Bu ekip varsayımlarla hareket etmekte, ellerinde “Sinan yaptığında ana kubbe tam olarak şöyleydi” diyecek bir belge; gravür, çizim, fotoğraf yoktur. “Böyle olabilir” görüş ve anlayışı ile tarihi doku, kubbe kalemişleri değiştirilmek istenmekte.

Kronolojik olarak kısaca: Selimiye Camii ana kubbe kalemişleri uygulaması, Haziran 2023’te Edirne Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararı ile onaylanmış ve uygulamalar başlamıştır. Şubat 2024’te Selimiye Camii Tespit ve Tahkik Heyetince hazırlanan 16. yüzyıl desenlerini esas alan rekonstrüksiyon projesi reddedilmiştir. Mayıs 2024’te aynı proje, yine Bölge Koruma Kuruluna iletilmiş, eksik veri ve belge nedeniyle tekrar reddedilmiştir. Kurul onaylı asıl proje, Aralık 2024’te tamamlanmış; ancak bu kez Ocak 2025’te bu Tespit ve Tahkik Heyeti projesi, Yüksek Kurul tarafından kabul edilmiş ve Nisan 2025’te yeni rekonstrüksiyon projesi bitirilmiş ve uygulama sürecine gelinmiştir.

Sonuç olarak; ana kubbeyi kaplayan tüm yazı ve motifler kazınacak, yerine ‘yapıldığı yıllara dönüş’ öngörüsü savıyla kalemişi ve süsleme yapılacak. Oysa 1830 yılı gravürleri, 1904 fotoğraflarında, bugün kazınmak istenen katmanlar var. İki asırlık belgeli tarihi katmanı kazımak istiyorlar.  Heyet başkan yardımcısını, Selimiye’ye “seküler ve modernist bir zihinle’” bakılması ve “tarihi eser” olarak görülmesi rahatsız ediyormuş. “Tevhidin ve sünnetin sembolü” olarak bakılmalıymış. (Arkeofili 25 Eylül 2025) Restorasyon ve koruma biliminde böyle bakış var mı? Ayrıca bu heyette ‘Dünya Miras Alanlarının yönetimi ve korunması, koruma bilimi ve arkeolojik katman analizinde uzmanlaşmış disiplinlerarası koruma uzmanı’ yoktur (ICOMOS raporu). Yapılmak istenen değişiklik, böyle disiplinlerarası koruma uzmanına gerek duymuyor demek ki!

Selimiye Camii’nin ana kubbesinde 16. yüzyıla ait olduğu kesin belgelenmiş, bütüncül hiçbir kalemişi deseni yoktur. Hazırlanan kalemişi rekonstrüksiyon önerisinin bilimsel güvenirlikten yoksun olduğunu ICOMOS raporlamıştır. Bu restitüsyon, özgünlük ve bütünlük ilkeleri açısında ciddi riskler taşıyabilir. Zira belgesel dayanağı yoktur. Camiinin Üstün Evrensel Değeri zedelenebilir.

Uluslararası Anıtlar ve Siteler Konseyi (ICOMOS), Türkiye resmi görüşü net: “Mevcut kalemişi katmanı ve yapı üzerinde bulunan dönem ekleri korunmalıdır; rekonstrüksiyon önerisi uygulanmamalıdır.” Varsayıma dayalı bir rekonstrüksiyon bu katmanları yok eder. Sonuç olarak; “Bu uygulama koruma ilkelerine aykırıdır”. “Derhal Vakıflar Genel Müdürlüğü,  Kültür ve Turizm Bakanlığı, UNESCO Türkiye Milli Komitesi, UNESCO Dünya Miras Merkezi ve Uluslararası ICOMOS bilgilendirilmelidir” denilmekte.

UNESCO listesi için ‘özgünlük’ ve ‘bütünlük’ esastır. Eğer UNESCO’ya sunulan bu belgeli katmanı kaldırıp yerine tahmini bir desen yaparsanz, eserin ‘Üstün Evrensel Değerine’ zarar vermiş olursunuz ve Selimiye Camii’nin UNESCO Dünya Mirası listesinden çıkarılma riski oluşur. Dünya mirası listesinde yer alan varlıkların korunmaması halinde, komite bunları listeden çıkarmaya karar verebilir. Listeye alınan varlıkların daha iyi korunması için teşvik edilmekte.  Korunamayan iki alan; 2007 yılında Ürdün’de ve 2009 Almanya’daki iki alan listesinden çıkarılmıştır.

Venedik Tüzüğü, restorasyonun anayasası kabul edilir. Bunun 3. maddesi: “Bir yapıyı sadece güzel olduğu için değil, tarihi bir belge olduğu için de korumalıyız.”  9. madde: “Restorasyon özgün malzemeye ve güvenilir belgelere saygı esasına dayanır.”  11. madde: “Bir anıt yapıya farklı dönemlerde yapılmış katkılar da değerlidir, saygıyla korunmalıdır. Restorasyonda amaç; üslup bütünlüğüdür.”  Değişik dönemlerde üst üste binmiş katmanlar, ancak kural dışılık halinde kazınabilir. Korumada amaç; bütün yapının aynı stilde olması değildir, sadece niteliksiz müdahaleler varsa onlar kaldırılabilir.

Nara Özgünlük Belgesi, özgünlüğü tek boyutlu ve sabit kriterlerle sınırlamayı kabul etmez. Kültürel mirasın korunmasında belgeye dayalı, güvenilir ve özgünlük değerlendirmesi, uluslararası ölçekte temel ilke olarak kabul edilir.

Burra Tüzüğü: “Kültürel mirasın korunmasında;  asgari müdahale, var olan katmanların bütüncül şekilde korunması, her türlü müdahalenin belge ile kayıt altına alınması ve yerinde korunmasını öngörmekte. Alanın tarihsel, sosyal ve manevi katmanların da bütüncül değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır.” Sonuçta müdahale sürecinin şeffaf, gerekçeli ve belgelenmiş olmasını öngörmektedir.

Koruma Yüksek Kurulu 660 sayılı ilke kararı: “Taşınmaz kültür varlıkları bakım ve onarımlarına ilişkin olarak; bakım, onarım, restorasyon, restitüsyon ve rekonstrüksiyon gibi müdahaleler açıkça belirtilmeli, yapının özgün nitelikleri ve tarihi katmanları gözetilerek belirlenmesini zorunlu tutmakta. Ancak yeterli belge ve kanıt yoksa mevcut tarihi katmana zarar vermeyecek şekilde yapılması koşulunu getirmiştir.”

Edirne İdare Mahkemesine yapılan başvuru sonrası, mahkeme 26 Eylül 2025 tarihinde “Telafisi güç zarar doğabileceği” nedeniyle yürütmeyi durdurdu. Bu kararın mevcut katmanların korunması ile uygunluk içerdiği kanısındayım.

Tüm bu uluslararası ilkeler, sözleşmeler ve Ulusal Koruma Yüksek Kurulu kararları ortada iken varsayımlara dayanarak, “böyle olmalı” anlayışı ile restorasyon nasıl yapılabilir? Selimiye Camii Kubbesi rekonstrüksiyon projesi, Venedik Tüzüğü, Nara Özgünlük Belgesi, Burra Tüzüğü, UNESCO/Dünya Mirası Uygulama Rehberi, ICOMOS Türkiye Mimari Miras Koruma Bildirgesi ve 660 sayılı Koruma Yüksek Kurulu ilke kararlarına aykırıdır. Yukarıda özetlemeye çalışılan tüzük, belge ve rehber metinleri; kültürel mirasın restorasyonu, rekonstrüksiyonu, restitüsyonu gibi müdahalelerin sınırlarını belirleyen temel ilkelerdir. Bu konuda uzman olmak gerekmez, okuduğunu anlamak yeterlidir.

Bu topraklardaki tüm kültürel ve doğal eserler, anıtlar ve alanlar bizim olduğu kadar insanlığın da ortak mirasıdır. Korumak ve geleceğe taşımak sorumluluğumuz var.